کتاب میکروبیوم روده در محافظت مغز (نوشته David P. Perlmutter)

میکروبیوم روده نقش بسیار مهمی در سلامت بدن دارد و مصرف پروبیوتیک‌های طبیعی می‌تواند تاثیر چشمگیری بر بهبود عملکرد آن داشته باشد. بقراط جملهٔ معروفی دارد: «همهٔ بیماری‌ها از شکم شروع می‌شوند.» کتابی که در این بخش معرفی می‌کنیم دقیقاً بر همین موضوع تمرکز دارد. دکتر پرل‌ماتر (David Perlmutter MD)، متخصص مغز و اعصاب و عضو انجمن تغذیه آمریکا، سال‌ها در زمینهٔ تغذیه سالم تحقیق کرده است. او در نظریه‌ای سیستم گوارش، به‌ویژه روده را «مغز دوم» انسان می‌نامد. البته منظور او این نیست که اعضای بدن مانند هشت‌پا هوشیاری مستقل دارند، بلکه در ادامه توضیح می‌دهیم چرا این دیدگاه چندان هم عجیب نیست. با ما همراه باشید.

دانلود پادکست قدرت ماکروبایوم روده در محافظت از مغز

مغز دوم انسان چیست؟

منظور از مغز دوم مفهومی عمیق‌تر از سیستم عصبی انسانی است. لایه‌ای از نورون‌ها در روده قرار دارند و تاثیر زیادی در احساسات و سلامت روانی انسان دارند. برای مثال سروتونین (به انگلیسی: Serotonin) به‌عنوان جاری‌کننده احساس خوب و عامل اصلی خوشحالی در انسان‌ معروف است. کمبود این ماده در اکثر افرادی که مبتلا به افسردگی هستند قابل مشاهده است.

معمولا پزشکان در مواجهه با این‌گونه بیماری‌های روانی داروهایی مثل زولوفت (به انگلیسی: Zoloft) تجویز می‌کنند که به‌طور مصنوعی کمبود سروتونین را جبران کرده و فرد را از افسردگی و خستگی رها سازند. جالب است بدانید مغز انسان تنها ده الی بیست درصد سروتونین در بدن را تولید می کند و بیش از هشتاد درصد این ماده ارزشمند در روده شما تولید می شود.

شبکه نورونی گسترده‌ای در روده هر انسان قرار دارد و به‌طور مستقیم با جسم و ذهن ارتباط دارد. این شبکه وضعیت روحی و حال شما را به سرعت تغییر می‌دهد و از خوب به بد یا بالعکس تبدیل می‌کند. این موضوع اصلی کتاب برین میکر(به انگلیسی: Brain Maker) است.

باکتری خوب یا بد؟ مسئله این است !

بدن ما انسان‌ها یک سرزمین منحصربه‌فرد با تریلیون ها باکتری مختلف می باشد. بعضی از این باکتری ها مضر هستند و حضورشان خطر جدی برای انسان تلقی می شود ولی بیشتر این باکتری ها نه تنها هیچ ضرری ندارند بلکه حضورشان برای ادامه حیات انسان کاملا ضروری است.

این باکتری ها داخل روده مجموعه میکروبیوم روده انسان رو تشکیل می دهند. به‌طور خلاصه همه زندگی ما به این ماکروبایوم وابسته است. اگر ماکروبایوم بدن ما توسط باکتری‌های مفید تشکیل شوند همیشه از سلامتی فیزیکی و ذهنی خوبی برخوردار خواهیم بود. ولی درصورتی که طیف باکتری‌های مضر در ماکروبایوم بیشتر باشد سلامت جسمی و روحی فرد در ابعاد گوناگون تاثیرگذار خواهد بود.

میکروبیوم روده چیست؟

نقش مهم‌تر مایکروبیوم بر تغییر شیوه کارکرد نورون‌های داخل جداره روده و افزایش سلامت ذهنی فرد می باشد. مثلاً بیماری اوتیسم نوعی اختلال رشدی که با رفتارهای غیرطبیعی مشخص می‌شود وعلت اصلی آن هنوز ناشناخته بوده و در جامعه به طرز چشمگیری در حال افزایش است.

طی تحقیقات اخیر، دانشمندان ضریب عجیبی بین شدت بیماری اوتیسم در کودکان و باکتری‌های موجود در میکروبایوم آن‌ها کشف کردند. در یک نمونه، مصرف فشرده پروبیوتیک‌ها مثل کفیر و کامبوجا توانست حال پسربچه‌ای را که نمی‌توانست صحبت کند و هیچ درکی از رابطه اجتماعی نداشت، کاملاً تغییر دهد. به‌طوری که پسربچه در سه ماه توانست صحبت کند و با پدرو مادرش ارتباط عاطفی برقرار سازد.

تغذیه چه ارتباطی با افسردگی دارد؟

همان‌طور که گفتیم اکثر افسردگی‌ها ناشی از کمبود سروتونین در مغز هستند که فرد می‌تواند با افزایش مصرف پروبیوتیک های طبیعی مثل کفیر و کامبوجا و خودداری از مصرف برخی مواد غذایی به حالت طبیعی برگرد.

تحقیقات اخیر اثبات کرده‌اند که مصرف پروبیوتیک‌ها منجر به حضور گونه‌ای از باکتری‌ها در روده می‌شود که ترشح پروتئین BDNF (یا فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز، Brain-Derived Neurotrophic Factor) – که در سلامت ذهنی بسیار تاثیرگذار است – را افزایش می‌دهند.

تمام این مطالب اهمیت سیستم گوارش و باکتری‌های مفید پروبیوتیک را ثابت می‌کنند. البته دکتر پرل ماتر در بخش سوم کتاب به ارائه راهکارهایی می پردازد که چگونه حضور باکتری‌های مفید را در ماکروبایوم افزایش دهیم. این کتاب را حتی یک منبع آشپزی برای حفظ سلامت مغز و جسم نیز می‌دانند. نویسنده در پایان کتاب، ضمن آشنا کردن خواننده با مواد مضری که میکروبیوم روده را نابود می‌کنند، منابع اصلی باکتری‌های پروبیوتیک را معرفی کرده و جایگزین‌های مناسبی برای کاهش آسیب به بدن پیشنهاد می‌دهد.

نتیجه گیری

در نهایت، شاید مهم‌ترین نکته این باشد که این کتاب موجی در جهان برای افزایش سلامت انسان ایجاد کرده است؛ موجی که شاید برای اولین بار، نه تنها به داروهای بیرونی و ترکیبات شیمیایی پیچیده و گران‌قیمت متکی نیست، بلکه از درون انسان آغاز می‌شود و تنها با چند تغییر جزئی در عادات روزمره، سلامتی حاصل می‌شود. نتیجهٔ مصرف پروبیوتیک‌ها، افزایش سلامتی است؛ سلامتی که در صورت از دست دادنش باید میلیون‌ها تومان هزینه و سال‌ها زمان صرف کرد تا آن را، هرچند ناقص، بازگرداند.

کتاب «برین میکر» (یا «قدرت میکروبیوم روده در محافظت از مغز»)، نوشته دکتر پرل ماتر، یکی از بهترین کتاب‌هایی است که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد و ادامه‌ای بر کتاب قبلی ایشان با نام «گرین برین» (به انگلیسی: Grain Brain) می‌باشد. خواندن این کتاب‌ها و مصرف محصولات پروبیوتیک مثل کفیر و کامبوجا را به شما توصیه می‌کنیم.